السيد موسى الشبيري الزنجاني

2491

كتاب النكاح ( فارسى )

اصحابه و تارة عن الحلبى روايت مىكند ، اگر اين دو نقل يك روايت باشد - كما هو المظنون قوياً - قهراً بعض اصحابه ، حلبى خواهد بود و سند روايت تصحيح مىشود و اگر دو سند مستقل باشد ، هر چند دليلى بر اعتبار سند « جميل عن بعض اصحابه » نداريم لكن سند دوّم « جميل عن الحلبى » سند كاملًا صحيحى بوده ، روايت معتبر خواهد بود . ان قلت : در اين نقل ، طريق شيخ به جميل ذكر نشده است ، شايد قابل اعتماد نباشد . قلت : شيخ هر چند طريق خود را به جميل از حلبى ذكر نكرده است و در كتب رجالى و حديثى هم كه طرق مختلف را جمع‌آورى كرده‌اند ، طريقى كه شيخ به آن طريق از جميل از حلبى نقل مىكند ، ذكر نشده است لكن از اشكال شيخ در تهذيب استفاده مىشود كه طريق شيخ - جميل ، طريق معتبرى است و اگر نقل جميل ثابت نباشد شيخ نمىتواند اشكال كند كه ، نقل جميل مضطرب السند است چون به سه شكل مختلف روايت مىكند . از اينجا معلوم مىشود كه طريق شيخ به جميل طريق صحيحى بوده است ولى از آنجا كه بسيارى از كتب مهمّ رجالى و حديثى قديم گرفتار حوادث روزگار شده است ، كتب رجالى كه اين طريق در آن بوده و كتاب حديثى كه اين روايت در آن بوده از بين رفته است . بررسى اضطراب سند روايت به نظر مىرسد كه اشكال شيخ به اضطراب حديث وارد نمىباشد : اولًا : از كجا معلوم است كه اين اختلاف نقل به جميل و حماد مستند باشد . احتمال زيادى وجود دارد كه مربوط به روات بعدى باشد كه چيزى از قلم آنها سقط شده باشد ، يا اين كه نساخ كتابها در هنگام استنساخ دچار اشتباه شده و واسطه را انداخته باشند ، يا اين كه واسطه وجود داشته و راوى بعدى يا ناسخ كتاب به تصوّر وجود واسطه ، آن را در حاشيه اضافه كرده و بعدها اشتباهاً وارد متن شده است .